De Eindhovense bevrijdingslichtjesroute

Eindhoven, lichtjesstad.
Eindhoven, de stad van Philips waar het gloeilampje is uitgevonden en decennia lang is geproduceerd. Eindhoven, één van de steden die zwaar te lijden had onder de tweede wereldoorlog en op 18 september 1944 door de geallieerden werd bevrijd. Om uiting te geven aan de blijdschap van de bevrijding van WO II en de dankbaarheid om in een vrij land te mogen leven, werd in Eindhoven de bevrijding jaarlijks herdacht middels onder meer, de voor deze stad zo eigen lichtjesroute. Vanaf 1945 werden, van 18 september tot de tweede zondag in oktober, in en aan huizen, tuinen, straten, pleinen en plantsoenen ornamenten van lichtjes gemaakt, projecten die relateerden aan de bevrijding, Nederland en Eindhoven. Het vele werk werd verricht door talloze vrijwilligers. Eindhovenaren en streekgenoten fietsten, en reden later ook met auto's, door de feestelijk verlichte stad om samen met familie, vrienden en kennissen elk jaar weer even stil te staan bij het grote goed van vrijheid en democratie.

De Lichtjesroute werd jaarlijks ontstoken op 18 september, de bevrijdingsdag van Eindhoven, nadat eerst het bevrijdingsvuur de stad werd binnengedragen. Dit bevrijdingsvuur kwam in de vorm van een fakkel uit Bayeux, de plaats in Normandië die door de geallieerden op 6 juni 1944 werd veroverd om van daaruit de invasie en bevrijding van West-Europa in te zetten. Een delegatie van jongeren maakten samen met bestuurders van Eindhoven jaarlijks de reis naar Bayeux alwaar plechtig een fakkel werd ontstoken als symbool voor het bevrijdingsvuur. Met de fakkel volgde het gezelschap de eertijds route die de Britse bevrijders volgden om zo op 18 september de fakkel Eindhoven binnen te dragen. Feestelijk ontvangen door duizenden Eindhovenaren kreeg de fakkel een plaats op het Stadhuisplein om daar vervolgens 3 á 4 weken te blijven branden als uiting van herdenking, dank en viering. En gedurende die periode brandde ook de Lichtjesroute en trokken tienduizenden mensen door de straten om te genieten van de feestelijke aankleding van de stad. Na 25 jaar, in 1969, stierf de Lichtjesroute. De geest des tijds, het gewend zijn aan het gewone feit in een vrij land te leven, en de opkomst van de televisie waardoor mede de bereidheid zonk om vrijwilligerswerk te verrichten voor buurt, straat en wijkvereniging lagen ten grondslag aan het opheffen van de Lichtjesroute. Maar het gemis werd door de opgroeiende generaties gevoeld. Met weemoed werd teruggedacht aan de prachtige Eindhovense traditie die jaar1ijks zoveel symboliek en bewustzijn uitstraalde.

In de winter van 1983/1984 namen een vijftal jongelui (23-27 jaar) het initiatief om de Lichtjesroute nieuw leven in te blazen. Onze decorandus, Tits Bongers, voegde zich bij dit gezelschap en samen slaagden zij erin de lichtjesroute een her1eving te geven. Zij reconstrueerden het traject van de Lichtjesroute, zochten helpende handen van vrijwilligers, financiële en materiële middelen van sponsors (bedrijven en gemeente) en bouwden zo de route elk jaar stukje bij beetje weer verder uit. Brandden in 1984, bij de veertig jarige herdenking van de bevrijding, op de Eindhovense Binnenring en Aalsterweg weer de eerste vernieuwde lichtornamenten, 'sinds 2002 is de illuminatie uitgegroeid tot een route van 20 km door alle stadsdelen Eindhoven, die van einde en ver wordt bezocht met fiets, auto en touringcars.

Tits Bongers was en is de grote inspirator en organisator achter de Eindhovense Lichtjesroute. Dankzij zijn inspanningen en onverzettelijk doorzettingsvermogen genieten tienduizenden mensen in 2002 alweer van de 19de editie van de Eindhovense Bevrijdings Lichtjesroute sinds de herstart in 1984.

De organisatie achter de lichtjesroute
Voor Eindhoven is de Lichtjesroute een bijna vanzelfsprekendheid. Dat achter dit jaarlijks fenomeen een gigantische organisatie, in menskracht, schuil gaat beseft bijna niemand. Dat dit alles door onbezoldigde vrijwilligers geschiedt, is vrijwel nergens bekend. En van het feit dat de Lichtjesroute er met name is dankzij Tits Bongers zijn slechts enkele insiders zich bewust. Wat moet er zoal gebeuren om elk jaar van 18 september tot de tweede zondag in oktober in Eindhoven de Lichtjesroute te laten branden? Ten eerste moeten er mensen en middelen zijn om de organisatie vorm te geven. Ten tweede moeten er ideeën, technische kennis en technische middelen zijn om de uitvoering gestalte te geven. Ten derde moet er enorm veel werkkracht zijn om de lampjes, de ornamenten en de projecten op te hangen en later weer af te bouwen. Ten vierde moet de opslag van materialen, het herstel en onderhoud van bestaande en het maken van nieuwe ornamenten en projecten geregeld zijn in de rustperiode. Van organisatie tot en met ontwerpen, van bouwen tot en met demonteren, van onderhoud tot en met innovatie, alles bij de Lichtjesroute gebeurt door vrijwilligers. In de afgelopen 19 jaar is een kern van een veertigtal vrijwilligers, van bestuur tot en ' c. met uitvoering, uit diverse stadsdelen op verschillende avonden en weekenden bezig met de vele activiteiten die nodig zijn om de Lichtjesroute het jaarlijkse licht te laten zien. Als eerste coördinator en medebestuurslid wist Tits Bongers een groot deel van deze vrijwilligers te mobiliseren. Zijn enthousiasme en motivatie, .Waar ik als kind elk jaar van heb genoten, wil ik ook voor mijn kinderen en anderen in stand houden", werkten op velen aanstekelijk om ook de handen uit de mouwen te steken en zo bij te dragen aan een typisch Eindhovense traditie en maatschappelijk bewustzijn.

Qua middelen wordt de Lichtjesroute ondersteund met een subsidie van € 20.000 van de gemeente Eindhoven, stelt de gemeente een oud-schoolgebouw als werkplaats en opslagruimte ter beschikking, deed de NV Philips twee geweldige gestes voor noodaccommodatie, voor constructie en opslag, en voor tienduizenden Euro's aan materialen, en zijn er bemoedigende donaties in goederen en diensten van andere Eindhovense bedrijven. Ook deze gedragenheid door de lokale overheid en bedrijfsleven is voor een groot deel aan Tits Bongers te danken. Dankzij zijn amicaliteit en inspiratie wist hij middelen te vinden en kreeg de Lichtjesroute diensten (zoals verzinken, transport, gebruik van een hoogwerker) en materialen (zoals lampjes, bedrading, gereedschappen) om niet.

Aanvankelijk was de activiteit Lichtjesroute een onderdeel dat werd uitgevoerd onder het bestuur van de Stichting 18 September, de stichting die diverse activiteiten organiseren ter herdenking van de bevrijding van Eindhoven. Na 19 jaar is de organisatie van de Lichtjesroute echter zo groot geworden, dat het als een eigen stichting verder zal gaan met een zelfstandig bestuur van kundige vrijwilligers, dat financieel, functioneel en organisatorisch de eindverantwoordelijkheid draagt en nieuwe initiatieven schraagt. De Stichting Lichtjesroute onderhoudt een stevige band met de Stichting 18 September, onder meer door deelname van de voorzitter Lichtjesroute in het bestuur van 18 September. Voor de uitvoerende werkzaamheden zijn de vele vrijwilligers beschikbaar die met twee rechterhanden en hun technische kennis de ontwerpen van lichtornamenten vormgeven, de bestaande ornamenten en projecten inspecteren om deze vervolgens jaarlijks in de periode van medio juli tot en met 17 september, gezamenlijk elke avond van de werkweek en een groot deel van de zaterdag, op te hangen. Daartoe staan, verspreid over de stad, intussen een zestigtal aansluitkasten, waarop middels een door de Lichtjesroute zelfgemaakt bekabelingsysteem, de straatfeestverlichting wordt aangesloten op het openbare net. Dezelfde vrijwilligers verwijderen in oktober, na de afsluiting van de Bevrijdings- en herdenkingsperiode, weer de lichtjes en bekabelingen om in de winterperiode over te gaan op onderhoud en vernieuwing van lampjes en projecten. rouwbaarheid en veilig rijden.